| محصول و خدمات | تعداد | جمع |
|---|

آیا تا به حال هنگام انتخاب روش چاپ برای بستهبندی محصولتان، بین گزینههای مختلف دچار تردید شدهاید؟
این تردید کاملاً طبیعی است. در بسیاری از پروژههایی که طی سالها فعالیت در حوزه بازاریابی و چاپ با آنها مواجه بودهام، انتخاب روش مناسب چاپ، تأثیر مستقیمی بر هزینه نهایی، کیفیت برند و حتی فروش محصول داشته است. یکی از روشهایی که در این تصمیمگیریها بارها مطرح میشود، چاپ فلکسو است. اما واقعاً چاپ فلکسو چیست و در چه شرایطی انتخاب درستی محسوب میشود؟
چاپ فلکسو یا Flexographic Printing یکی از روشهای چاپ صنعتی است که از کلیشههای انعطافپذیر برای انتقال مرکب روی سطح چاپی استفاده میکند. واژه «فلکسو» از انعطافپذیری (Flexibility) کلیشهها گرفته شده و همین ویژگی، امکان چاپ روی متریالهای متنوع را فراهم کرده است.
برخلاف چاپ افست که بیشتر برای کاغذ و محصولات تبلیغاتی رایج استفاده میشود، چاپ فلکسو بهطور ویژه برای صنعت بستهبندی طراحی شده و در چاپ روی پلاستیک، سلفون، فویل و مقوا عملکرد بسیار مطلوبی دارد.
چاپ فلکسو در ابتدا کیفیت محدودی داشت و بیشتر برای چاپهای ساده و تکرنگ استفاده میشد. با این حال، پیشرفت فناوری در ساخت آنیلوکس، کلیشههای دیجیتال و مرکبهای تخصصی باعث شد این روش به یکی از اصلیترین گزینهها در صنعت بستهبندی تبدیل شود.
در ایران نیز طی سالهای اخیر، بسیاری از واحدهای چاپ صنعتی و کارتنسازیها، بهویژه در شهرکهای صنعتی، به سمت استفاده از دستگاههای فلکسوی مدرن حرکت کردهاند.
چاپ فلکسو یکی از سریعترین و کارآمدترین روشهای چاپ برای تولید تیراژ بالا است. فرآیند چاپ فلکسو بهگونهای طراحی شده که قابلیت انتقال مرکب بهصورت یکنواخت و با سرعت بسیار بالا را فراهم میکند. بهطور کلی، فرآیند چاپ فلکسو بهصورت پیوسته و خطی انجام میشود که باعث کاهش زمان تولید و افزایش دقت میشود.
برای درک بهتر نحوه عملکرد این روش، باید نگاهی دقیقتر به مراحل مختلف آن داشته باشیم:
در چاپ فلکسو، طرح مورد نظر بهصورت برجسته روی کلیشهای از جنس پلاستیک یا فلز منتقل میشود. این برجستگی، باعث میشود که فقط بخشهای طرح که باید چاپ شوند، مرکب را جذب کنند. نکته مهم این است که کلیشهها انعطافپذیر هستند، بنابراین میتوانند روی انواع مختلفی از سطوح مانند فیلمهای پلاستیکی، کاغذ، مقوا و حتی سطوح غیرهموار چاپ کنند.
این رول یک قطعه کلیدی در چاپ فلکسو است که مرکب را بهطور یکنواخت به سطح چاپ منتقل میکند. آنیلوکس یک رول با هزاران سلول کوچک است که مرکب را درون خود ذخیره میکند و آن را به مقدار دقیق به کلیشه میدهد. این امر باعث میشود که مقدار مرکب دقیقاً مطابق با نیاز سطح چاپ، روی آن منتقل شود و از هدررفت مرکب جلوگیری شود.
پس از آن که مرکب از رول آنیلوکس به کلیشه منتقل میشود، داکتر بلید (که معمولاً یک تیغه است) اضافی مرکب را از روی سطح کلیشه برمیدارد و فقط مقدار مورد نیاز را باقی میگذارد. این مرحله بهویژه اهمیت دارد، چرا که از پخش شدن بیش از حد مرکب و ایجاد لکه یا چاپ ناخوانا جلوگیری میکند.
پس از آنکه مرکب روی کلیشه قرار میگیرد، آن کلیشه به سطح چاپی (مثلاً کاغذ، پلاستیک یا مقوا) فشار وارد میکند و مرکب را از روی خود منتقل میکند. این فرآیند باعث میشود که طرح بهطور دقیق و یکدست روی سطح چاپی قرار بگیرد.
در این مرحله، سیلندر چاپ فشار نهایی را به سطح چاپی وارد میکند تا مرکب بهطور کامل و یکنواخت روی آن سطح پخش شود. این سیلندرها معمولاً از مواد فلزی ساخته شده و بهصورت عمودی یا افقی در دستگاه چاپ قرار میگیرند.
این ساختار پیوسته و خطی در چاپ فلکسو، به آن این امکان را میدهد که عملیات چاپ با سرعت بالا و دقت بالا انجام شود. به همین دلیل، چاپ فلکسو برای تولید محصولات با تیراژ بالا، مانند بستهبندیهای مواد غذایی، کارتنها، کیسههای پلاستیکی و بسیاری از محصولات دیگر بسیار مناسب است. این ویژگیها باعث میشود که فرآیند چاپ فلکسو، نه تنها سریع و مقرونبهصرفه باشد، بلکه کیفیت بالای چاپ را در تیراژهای بالا تضمین کند.

چاپ فلکسو یک فرآیند دقیق و پیچیده است که برای رسیدن به کیفیت بالا و یکنواختی در چاپ، به تنظیمات صحیح و هماهنگی دقیق بین اجزای مختلف دستگاه نیاز دارد. هر یک از این اجزا نقش ویژهای در تولید چاپ با کیفیت دارند و عملکرد نادرست یا تنظیم نامناسب هرکدام میتواند تأثیر منفی بر کیفیت نهایی چاپ داشته باشد. در این بخش، به توضیح هر یک از اجزای اصلی دستگاه چاپ فلکسو میپردازیم:
کلیشه در چاپ فلکسو، همانند قالبی است که طرح یا نوشته مورد نظر را بهصورت برجسته بر روی خود نمایش میدهد. این کلیشهها معمولاً از مواد انعطافپذیر مانند لاستیک، پلاستیک یا مواد ترکیبی ساخته میشوند و این ویژگی انعطافپذیری، به آنها اجازه میدهد که بتوانند بهراحتی روی سطوح مختلف چاپی، حتی سطوح غیرهموار، چاپ کنند.
کلیشهها به دو نوع آنالوگ و دیجیتال تقسیم میشوند. کلیشههای دیجیتال به دلیل دقت بالاتر و امکان چاپ جزئیات دقیقتر، امروزه بیشتر مورد استفاده قرار میگیرند. در این روش، تصویر یا طرح بهصورت دیجیتالی بر روی کلیشه انتقال مییابد. تنظیم دقیق کلیشه در دستگاه چاپ فلکسو نقش حیاتی در وضوح و کیفیت نهایی چاپ دارد، زیرا هرگونه تغییر یا عدم دقت در طراحی کلیشه میتواند باعث کم یا زیاد شدن مرکب در برخی نواحی و در نتیجه کاهش کیفیت چاپ شود.
رول آنیلوکس یکی از اجزای مهم در دستگاههای چاپ فلکسو است که وظیفه ذخیره و انتقال مرکب از مخزن به سطح کلیشه را بر عهده دارد. این رول دارای هزاران سلول ریز است که مرکب را درون خود ذخیره میکند و سپس آن را به مقدار دقیق به سطح کلیشه میدهد.
با توجه به دقت بالا در انتقال مرکب، رول آنیلوکس بهطور مستقیم بر کیفیت چاپ تأثیر میگذارد. در صورتی که اندازه یا عمق سلولهای آنیلوکس بهدرستی انتخاب نشوند، مقدار مرکب منتقلشده به سطح چاپی ممکن است بیشتر یا کمتر از حد مطلوب باشد و این میتواند منجر به چاپهای کمرنگ یا لکهدار شود.
داکتر بلید (Doctor Blade) یک تیغه است که برای کنترل میزان مرکب روی رول آنیلوکس و همچنین حذف اضافی مرکب از سطح آنیلوکس استفاده میشود. این بخش نقش بسیار مهمی در جلوگیری از هدررفت مرکب و حفظ دقت در انتقال مرکب به سطح چاپی دارد.
داکتر بلید باید دقیقاً فشار مناسبی را به رول آنیلوکس وارد کند تا مرکب اضافی از آن برداشته شود و تنها مقدار مورد نیاز برای چاپ روی کلیشه باقی بماند. تنظیم نادرست داکتر بلید میتواند باعث باقی ماندن مرکب اضافی بر روی آنیلوکس یا انتقال ناکافی مرکب به کلیشه شود که این موضوع موجب افت کیفیت چاپ خواهد شد.
سیلندر چاپ، همانطور که از نامش پیداست، وظیفه انتقال مرکب از کلیشه به سطح چاپی را بر عهده دارد. این سیلندر معمولاً از فلزات مقاوم ساخته شده و بهصورت افقی یا عمودی در دستگاه قرار میگیرد. فشار این سیلندر در طول فرآیند چاپ بسیار اهمیت دارد، چرا که فشار بیش از حد یا کم میتواند موجب اختلال در انتقال مرکب و تغییرات کیفیت چاپ شود.
یکی از ویژگیهای مهم سیلندرهای چاپ فلکسو، قابلیت چرخش آنها بهصورت پیوسته است. این امر باعث میشود که چاپ در هر مرحله بهطور یکنواخت روی سطح چاپی منتقل شود و از ایجاد مشکلاتی مانند لکهدار شدن چاپ جلوگیری شود.
سیستم مرکبرسانی، وظیفه دارد تا مرکب مورد نیاز را به تمامی قسمتهای دستگاه چاپ منتقل کند و از آنجا به اجزای مختلف دستگاه انتقال دهد. این سیستم معمولاً شامل مخازن مرکب، لولهها، پمپها و شیلنگهایی است که مرکب را به رول آنیلوکس و از آنجا به کلیشهها میرساند.
نحوه طراحی و تنظیم این سیستم بهویژه برای اطمینان از یکنواختی انتقال مرکب و جلوگیری از خشک شدن مرکب در لولهها یا سایر قسمتها اهمیت زیادی دارد. اگر سیستم مرکبرسانی بهدرستی کار نکند، مرکب ممکن است در برخی نقاط بهدرستی منتقل نشود که این امر میتواند منجر به نواحی کمچاپ یا چاپی با کیفیت پایین شود.

یکی از مهمترین دلایلی که چاپ فلکسو در صنعت بستهبندی محبوب شده، انعطافپذیری بالای آن در چاپ روی متریالهای مختلف است. برخلاف بعضی روشهای چاپ که محدودیت جدی در نوع سطح چاپی دارند، فلکسو میتواند روی سطوح جذبکننده و غیرجذبکننده با کیفیت قابل قبول چاپ کند؛ همین ویژگی باعث میشود برای محصولاتی که بستهبندی آنها از جنس پلاستیک، سلفون یا فویل است، گزینهای کاملاً کاربردی باشد.
به همین دلیل، این روش در بستهبندی محصولات غذایی و بهداشتی بسیار رایج است.
دلیل گسترش استفاده از چاپ فلکسو در ایران، ترکیبی از سرعت تولید بالا، صرفه اقتصادی در تیراژهای زیاد و سازگاری با متریالهای رایج بستهبندی است. بسیاری از تولیدکنندگان برای اینکه هم هزینه تمامشده را کنترل کنند و هم خروجی یکنواخت و قابل اعتماد داشته باشند، در پروژههای بستهبندی و لیبلزنی به سراغ فلکسو میروند؛ بهخصوص در صنایعی که حجم سفارش بالاست و کیفیت چاپ باید در طول تولید ثابت بماند
در بسیاری از پروژهها دیدهام که کسبوکارها ابتدا از خدماتی مانند چاپ تراکت یا چاپ کارت ویزیت برای معرفی برند استفاده میکنند و با افزایش حجم تولید، برای بستهبندی حرفهای سراغ فلکسو میروند. حتی ترکیب آن با تبلیغات محیطی مانند چاپ بنر و چاپ پوستر میتواند یک هویت بصری منسجم ایجاد کند.
مزایای چاپ فلکسو فقط به «سرعت» خلاصه نمیشود؛ این روش به دلیل ساختار صنعتی و فرآیند پیوستهای که دارد، میتواند در پروژههای پرتعداد کیفیت یکنواخت، کنترل بهتر هزینهها و انعطاف در انتخاب متریال را همزمان فراهم کند. به همین خاطر، بسیاری از کسبوکارها زمانی که از مرحله تولید محدود عبور میکنند و به بستهبندی حرفهای و تیراژ بالا میرسند، فلکسو را بهعنوان یک گزینه جدی در نظر میگیرند.
از منظر اقتصادی، چاپ فلکسو زمانی بیشترین بازده را دارد که تولید انبوه مدنظر باشد.
با وجود اینکه چاپ فلکسو در بسیاری از پروژههای بستهبندی یک انتخاب اقتصادی و سریع است، اما مثل هر روش صنعتی دیگری محدودیتها و چالشهای خاص خودش را دارد. شناخت این نقاط ضعف کمک میکند قبل از شروع کار، درباره تیراژ، نوع طراحی و سطح کیفیت مورد انتظار تصمیم دقیقتری بگیرید و از هزینههای دوبارهکاری یا افت کیفیت در خروجی جلوگیری شود.
این موارد باید پیش از انتخاب این روش بهدقت بررسی شوند.
انتخاب بهترین روش چاپ، یک نسخه ثابت برای همه پروژهها ندارد و به عواملی مثل تیراژ، نوع متریال، حساسیت طراحی، بودجه و زمان تحویل بستگی دارد. به همین دلیل، مقایسه فلکسو با روشهایی مثل افست، دیجیتال و هلیوگراور کمک میکند جایگاه واقعی فلکسو را بهتر بشناسید و بر اساس نیاز محصول، تصمیم دقیقتری بگیرید.
به همین دلیل، پاسخ به این سؤال که چاپ فلکسو چیست، بدون توجه به نوع پروژه کامل نخواهد بود.

چاپ فلکسو فقط یک مدل ثابت ندارد و بسته به نوع دستگاه، ساختار خط تولید و نیاز پروژه، در قالبهای مختلفی اجرا میشود. تفاوت این مدلها معمولاً در شیوه ساخت کلیشه، نحوه قرارگیری یونیتهای رنگ، دقت رجیستر، سرعت تولید و مناسب بودن برای متریالهای مختلف است؛ بنابراین شناخت انواع فلکسو کمک میکند متناسب با تیراژ، جنس بستهبندی و سطح کیفیت مورد انتظار، انتخاب دقیقتری داشته باشید.
در فلکسو آنالوگ، کلیشهها با روشهای سنتیتر (غیرتمامدیجیتال) ساخته میشوند و معمولاً هزینه ساخت کلیشه پایینتر از نوع دیجیتال است. این مدل برای بسیاری از کارهای عمومی بستهبندی و چاپهای معمولی جواب میدهد، اما در چاپ جزئیات خیلی ریز، ترامهای حساس یا خروجیهای بسیار دقیق، ممکن است کیفیت و یکنواختی آن به اندازه فلکسوی دیجیتال نباشد.
در فلکسو دیجیتال، کلیشه با فرآیندهای دیجیتالی ساخته میشود و به همین دلیل دقت بالاتر، کنترل بهتر نقاط چاپ و خروجی یکنواختتری ارائه میدهد. این نوع برای طراحیهای ظریفتر، نوشتههای ریز، خطوط دقیق و کارهایی که کیفیت برند خیلی اهمیت دارد مناسبتر است، هرچند معمولاً هزینه ساخت کلیشه و آمادهسازی اولیه آن از مدل آنالوگ بیشتر است.
در دستگاههای فلکسو CI، همه یونیتهای رنگ دور یک سیلندر مرکزی قرار میگیرند و متریال (بهخصوص فیلمهای پلاستیکی و سلفون) هنگام چاپ روی همان سیلندر مرکزی ثابت و پایدار نگه داشته میشود. نتیجه این ساختار، رجیستر دقیقتر رنگها، لرزش کمتر متریال و کیفیت بالاتر در چاپهای چندرنگ روی فیلمهای نازک است؛ به همین دلیل CI یکی از گزینههای محبوب برای بستهبندیهای انعطافپذیر (Flexible Packaging) محسوب میشود.
در فلکسو Stack، یونیتهای چاپ به صورت عمودی (روی هم) یا در دو ستون کنار هم چیده میشوند و هر رنگ یونیت مستقل خودش را دارد. این نوع دستگاه انعطاف خوبی در چینش رنگها و کاربری دارد و در برخی کاربردها اقتصادیتر است، اما در چاپ روی فیلمهای خیلی نازک یا پروژههایی که رجیستر فوقالعاده دقیق لازم دارند، معمولاً به پای CI نمیرسد و بیشتر مناسب چاپ روی کاغذ، مقوا و برخی متریالهای رایج بستهبندی است.
فلکسو In-line
فلکسو In-line به دستگاهها یا خطهایی گفته میشود که چاپ را بهصورت پیوسته با مراحل تکمیلی دیگر مثل لمینیشن، دایکات، برش، تا، چسبانی یا ورنی همزمان ترکیب میکنند. مزیت اصلی این مدل، کاهش رفتوبرگشت بین دستگاهها، افزایش سرعت تولید و کم شدن خطای جابهجایی است؛ بنابراین برای خطوط تولیدی که خروجی نهایی را سریع و یکپارچه میخواهند (مثلاً لیبل، کارتن، یا برخی بستهبندیها) گزینه بسیار کاربردی است.
انتخاب مرکب در چاپ فلکسو فقط روی رنگ و جلوه بصری اثر نمیگذارد؛ بلکه بهطور مستقیم به جنس متریال، سرعت خط تولید، نوع خشککن/کیورینگ، مقاومت در برابر سایش و حتی الزامات بهداشتی مرتبط است. به همین دلیل، در فلکسو معمولاً از سه خانواده اصلی مرکب استفاده میشود که هرکدام برای شرایط و کاربردهای خاصی مناسبتر هستند.
مرکب پایه آب (Water-based) بهدلیل بوی کمتر و سازگاری بالاتر با الزامات محیطزیستی و بهداشتی، یکی از گزینههای رایج در چاپ فلکسو است. این مرکبها معمولاً برای چاپ روی کاغذ، مقوا و برخی فیلمهای مناسب استفاده میشوند و خشک شدن آنها عمدتاً با تبخیر آب (و کمک هوای گرم) انجام میشود. در بسیاری از کاربردهای بستهبندی، مخصوصاً زمانی که حساسیت بهداشتی بالاست، انتخاب مرکب پایه آب میتواند انتخاب مطمئنتری باشد.
مرکب UV با تابش نور فرابنفش (UV) بهسرعت کیور (خشک/سفت) میشود و به همین دلیل برای خطوطی که سرعت بالا و خروجی تمیز میخواهند بسیار کاربردی است. این نوع مرکب معمولاً مقاومت خوبی در برابر سایش و لکه ایجاد میکند و میتواند جلوههای بصری جذابی مثل براقیت یا افکتهای خاص ارائه دهد. البته نیازمند تجهیزات UV و کنترل دقیق فرآیند است و برای برخی کاربردها، بررسی الزامات بهداشتی و استانداردهای تماس با مواد غذایی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
مرکبهای حلالی (Solvent-based) با تبخیر حلال خشک میشوند و بهخاطر چسبندگی و عملکرد مناسب روی بسیاری از فیلمهای پلاستیکی و متریالهای غیرجذب، در بستهبندیهای انعطافپذیر کاربرد زیادی دارند. این مرکبها معمولاً در شرایطی که مقاومت و چسبندگی روی سطوح دشوار مهم است، انتخاب قابل اتکایی هستند؛ با این حال به دلیل بو، ملاحظات ایمنی و مسائل مربوط به VOCها، نیازمند تهویه و کنترلهای صنعتی دقیقتری هستند.

کیفیت نهایی چاپ فلکسو فقط به “دستگاه” وابسته نیست؛ بلکه نتیجه هماهنگی چند عامل کلیدی است که اگر حتی یکی از آنها درست انتخاب یا تنظیم نشود، خروجی میتواند کمرنگ، دانهدار، کجرجیستر یا دارای لکه و پخششدگی شود. در عمل، کنترل این عوامل باعث میشود چاپ در تیراژ بالا هم یکنواخت و قابل پیشبینی باقی بماند.
کلیشه (پلیت) نقش مستقیم در وضوح جزئیات، شارپ بودن خطوط و یکنواختی انتقال مرکب دارد. کلیشههای دقیقتر و با کیفیت ساخت بالاتر، نقاط چاپ را بهتر کنترل میکنند و احتمال مشکلاتی مثل پرشدگی ترام، از دست رفتن جزئیات ریز یا تغییر در لبههای طرح را کاهش میدهند. علاوه بر کیفیت ساخت، نصب درست کلیشه و سلامت سطح آن هم در جلوگیری از دوبل شدن تصویر یا ناهمگونی چاپ مؤثر است.
آنیلوکس عملاً “اندازهگیر مرکب” در فلکسو است و میزان مرکب منتقلشده را با سلولهای ریز خودش کنترل میکند. انتخاب درست تعداد خطوط (line count) و حجم سلولها، تعیین میکند چاپ پررنگتر باشد یا ظریفتر و همچنین روی شارپ بودن جزئیات اثر میگذارد. اگر آنیلوکس فرسوده، کثیف یا انتخابش نامتناسب باشد، نتیجه میتواند به شکل کمرنگی، لکهدار شدن یا نوسان رنگ در طول چاپ دیده شود.
فشار سیلندر اگر بیش از حد باشد باعث پخش شدن مرکب، له شدن جزئیات و ایجاد هاله یا “پهن شدن” خطوط میشود و اگر کم باشد انتقال مرکب ناقص میماند و چاپ کمرنگ یا ناقص دیده میشود. تنظیم درست فشار، مخصوصاً در تیراژ بالا، برای ثبات کیفیت و جلوگیری از دوبارهکاری حیاتی است. این تنظیم باید متناسب با جنس متریال، ضخامت آن و نوع کلیشه انجام شود.
مرکب مناسب باید با متریال سازگار باشد و ویسکوزیته (غلظت)، خشکشوندگی و چسبندگی کنترلشدهای داشته باشد تا هم سریع تولید کند و هم کیفیت یکنواخت بدهد. مرکب نامناسب یا بیکیفیت میتواند باعث مشکلاتی مثل دیرخشک شدن، پخششدگی، کاهش مقاومت سایشی یا تغییر تون رنگ در حین چاپ شود. علاوه بر نوع مرکب (پایه آب، UV، حلالی)، کیفیت مواد اولیه و کنترل شرایط محیطی هم در خروجی نهایی بسیار اثرگذار است.
چاپ فلکسو یک راهکار تخصصی و کارآمد برای کسبوکارهایی است که به تولید انبوه، سرعت و دوام چاپ اهمیت میدهند. شناخت دقیق این روش کمک میکند تصمیمگیری آگاهانهتری داشته باشید و هزینهها را هدفمند مدیریت کنید.
درک درست اینکه چاپ فلکسو چیست، در واقع بخشی از بلوغ حرفهای در انتخاب ابزارهای چاپ و بستهبندی محسوب میشود.